Bas Maris blikt terug op opening Martinus Nijhoffbrug

ZALTBOMMEL - De Martinus Nijhoffbrug werd dertig jaar geleden officieel geopend, op 18 januari 1996. Bommelaar Bas Maris organiseerde op die dag met zijn ‘Blauw Theater’ een grootse openingsshow, die live op televisie werd uitgezonden. Rein van Willigen interviewde hem daarover voor zijn boek ‘Hallo Hier Bommel...!’ Het interview is gedaan in mei 2021 en staat hieronder.

Je hoeft geen Bommelaar te zijn om zowel de Bommelse toren als de Bommelse brug te kennen. Wie langs het eeuwenoude stadje raast, kent beide iconen. Als in de jaren 30 de E-9, de huidige A-2, in de planning zit, is het eerste plan, zo gaat een gerucht, deze weg door hartje Bommel, de Boschstraat, te laten lopen. Eenmaal de Waterpoort gepasseerd, voert een brug naar de overkant. Het lijkt de vroede vaderen van weleer een mooi plan; de Bommelaar zou ongeveer één auto per uur door zijn stadje zien tuffen. 

Bijna een uitstapje waard.

Desondanks vindt dit plan geen doorgang. Achteraf een meer dan wijs besluit. De autobaan wordt op zijn huidige plaats gesitueerd. In de loop der jaren verandert de meanderende noord-zuid verbinding in een steeds sneller tempo in een razendsnelle snelweg. In de Tweede Wereldoorlog onderkennen de Duitsers het belang van deze verbinding. En net als de brug over de Maas bij Hedel wordt de Bommelse brug verwoest. De Bommelerwaard verandert als vanouds in een eiland. 

Pas na de oorlog wordt de Bommelse brug herbouwd. In hoog tempo neemt het steeds jachtiger wordende verkeer toe. Ongelukken, nogal eens met dodelijke afloop, zijn schering en inslag. Net als het groeiend aantal files. Kortom, de naamloze verkeersbrug wordt een beruchte bottleneck en is broodnodig aan vervanging toe. En aldus geschiedde. 

Op 18 januari 1996 is het zover. 

De nieuwe Bommelse brug, luisterend naar de naam ‘Martinus Nijhoff-brug’*, is een feit en kan geopend worden. Feestelijk. Een klus die wordt toebedeeld aan Bas Maris (1957), hét brein achter het Blauw Theater. “Mag ik effe opscheppen”, klinkt Bas op zijn bekende, bescheiden manier, “ik heb met Blauw Theater ruim 1200, maar misschien wel 1500 optredens verzorgd. Met mijn vrouw Anita; samen zijn we Blauw Theater.”

Een eveneens bescheiden map met brieven wordt tevoorschijn gehaald. Lovende dankbetuigingen van o.a. Océ en Johma omlijsten de waarderende woorden van de lokale gemeente. 

Rijkswaterstaat wil rond de opening van de 933,5 meter lange brug een spectaculair feestje. “Ik werd aanbevolen door het gemeentebestuur, omdat ik eerder aan het Middeleeuwse feest in ‘94 had meegewerkt. En aan het afscheid van burgemeester Nico Veenvliet. Toen had ik mijn act met de losse kop in een kastje. Het hoofd voerde een conversatie met hem. Veenvliet gaf antwoord!”, lacht de entertainer vet. “Tegen de tijd dat hij doorkreeg hoe de act werkte, begon het hoofd ‘Lang zal hij leven’ te zingen.” 

Namen van oud-wethouder Leo Krijger en het hoofd Public Relations van Rijkswaterstaat Jan Huurman rollen voorbij. Deze laatste wordt Bas’ contactpersoon. “Hij was geïnteresseerd in een openingsverhaal.” 

Faust
Bas grijpt terug naar de bekende Faust-sage. De bekende op kasteel Waardenburg wonende alchemist is op zoek naar een manier om goud te maken. Zijn andere wens is het eeuwig leven. De duivel, Mefistofeles genaamd, wil hem daar graag bij helpen. Zeven jaar lang. Dan wil de duivel als beloning de ziel van de Waardenburgse duistere dokter als tegenprestatie.

Eén van de verhalen luidt dat Faust in Bommel boodschappen gaat halen. Om de Waal over te steken moet Mefistofeles een brug bouwen en na terugkeer terstond afbreken. Faust gunt de Bommelaars helemaal niets. 

Luchtschip
“Ik kwam met dat verhaal op de proppen. Ik wou daar graag wat mee doen. Bab Siljée tekende twee sfeerimpressies. In de bouwkeet in Waardenburg was de officiële presentatie. Aan het eind van de vergadering had ik de klus”, glundert de bedenker ruim een kwart eeuw later tevreden. “Er werd niet eens over geld gesproken”, vult hij aan. “Dat was eind oktober ‘95. Dat betekende hard werken. Want voor ons waren deze maanden de drukste periode van het jaar: gemiddeld zes optredens per week.” Bas krijgt amper de tijd zich achter de oren te krabben. “Ik vroeg me af: ‘Hoe moet ik het doen?’ De brug is zo groot. Alles valt weg. Je moet met grote dingen, objecten werken. Maar ook uitkijken dat het niet op carnavalswagens gaat lijken. Het luchtschip wat ik had, werd niet getrokken, maar door een trekker geduwd. Erop stonden zeilen; als die openklapten veranderden ze in vlinders.”

Geld en faciliteiten
Daar de opdracht van Rijkswaterstaat komt, is niets onmogelijk. “Er was geld, alles werd betaald, anders was het niet haalbaar. Maar de voorwaarde was wel, dat er géén sponsors werden gezocht. Na afloop moest ik meteen betaald worden, zodat ik op mijn beurt iedereen kon betalen.” Maar het gaat niet alleen om geld: “Er waren faciliteiten. Op de grens Rossum en Hurwenen had ik een hal, een tuindershal, waar we konden bouwen. Pas eind januari, ver na de opening, kwam deze hal weer vrij.”

Grootste klus
Bas geeft toe dat het fysiek een grote klus was. “Mijn grootste klus. Er waren 150 tot 180 mensen voor nodig. Ik had een groep uit Frankrijk, Plasticiens Volants. Zij waren betrokken bij de opening van de Olympische Spelen in Barcelona. Deze groep van 30 personen moest de strijd tussen goed en kwaad weergeven.” Terloops meldt Bas dat de groep bij Wong werd ondergebracht: “Hotel Tivoli. Ik moest ze allemaal kwijt. Het was er uitstekend. Ze zopen als ketellappers, haha...”

Bas kaart nog een onderdeel aan: “Ezizi, een pop van 20 meter. Half insect met tieten en een mensenhoofd. Ze ging over de mensen heen om het kwaad te verslaan. Ballonnen met warme helium deden haar opstijgen. Bij Waardenburg stond de brandweer paraat.” Voor het geval dat... 

Marcel van Steenhoven
“Ik had graag Bill van Dijk willen hebben, om mijn gedicht ‘Windekind’ te zingen. Hij speelde op dat moment in de musical ‘Cyrano [de Bergerac]’. Hij vroeg dertienduizend gulden. ‘Dan zoek ik een ander!’, zei ik. Dat werd Marcel van Steenhoven, een troubadour van de Arjan van Dijk Groep. Hij kostte mij vijftienhonderd gulden. Emotioneel moment toen ik ‘Windekind’ hoorde zingen.”

Live op televisie
Het spektakelstuk verschijnt live op de Nederlandse beeldbuis. Joop van Zijl met Bommel-kenner bij uitstek Hans Keser aan zijn zijde doen samen verslag. Bas: “Regisseur Rudolf Spoor moest oefenen voor de ophanden zijnde Elfstedentocht**. Het was op de openingsdag koud en in het hele land mistig. “Ik bad om goed weer”, grijnst hij. “Alsof ik gehoord werd: op de brug was het helder weer.” De kijker waardeerde het drie kwartier durend openingsfeest met een 7,6.” Een hoge score voor een ochtenduitzending. “Zelf heb met mijn ouders staan kijken. Op dat moment kon ik niks meer doen.”

Protest
Hoe glad de opening uiteindelijk is verlopen, even dreigt het feest de mist in te gaan. “Aan de kant van Waardenburg grepen boeren de opening aan om te protesteren. Waar tegen? Weet ik veel! Een half uur voor de show begon, beloofde Ma Jorrits, zo noem ik minister Jorritsma van Verkeer en Waterstaat, de boeren een gesprek. De boeren gingen opzij, zodat wij onze show konden doen.”

Het welverdiend succes ziet Bas terug in diverse dankbetuigingen. “Een brief namens Verkeer en Waterstaat, de NOS, de gemeente Zaltbommel.” De mare rond de feestelijke opening kondigt een nieuwe opdracht aan. “Ik werd nog eens benaderd voor een feestelijk opening bij een brug. In Kampen. Maar dat is niet doorgaan. Het werd een receptie met een broodje...”

* Martinus Nijhoff (1894-1953) publiceert in 1934 zijn sonnet ‘De moeder de vrouw’ in de bundel ‘Nieuwe Gedichten’, waarin hij naar Bommel gaat om de brug te zien. 

** De winter van 1996 behoort tot de strengste. Op 4 februari zou de Tocht der tochten worden gereden. Op het laatste moment wordt het ijs niet geschikt geacht.

Rein van Willigen

• foto: Rein van Willigen

• foto: Rein van Willigen

• foto: Rein van Willigen

• foto: Rein van Willigen