Alems kerkje onder voorwaarden in de verkoop: ‘Ingrijpende aanpassingen nodig’

ALEM - Het is al een tijdje bekend dat de gemeente Maasdriel het leegstaande voormalige kerkje aan de Sint Odradastraat in Alem wil verkopen. Sinds dat nieuws over het rijksmonument bekend is, houdt het de gemoederen in het dorpje flink bezig.

Het Alems kerkje staat leeg sinds het vertrek van het roemruchte dakpannenmuseum. De gemeente Maasdriel zit al langer met het kerkje in de maag en nu blijkt uit de zogeheten kerkenvisie dat er ingrijpende aanpassingen nodig zijn aan het gebouw om nieuwe functies te kunnen huisvesten. “Het gebouw is niet duurzaam, de beglazing in het pand bestaat uit enkelglas en er is geen isolatie. Het gebouw is in de winter niet te gebruiken zoals het gebruikt is (als museum). Dit vraagt dus een grote investering”, zo schrijft wethouder Michiel Alexander de Raaf in een informerende brief aan de dorpsraad van Alem.

Veel Alemers zijn verbolgen over de verkoopplannen van het gemeentebestuur, omdat het kerkje in dit pittoreske dorp de laatste band met het roemrijke en boeiende verleden is. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog is Alem namelijk vrijwel geheel verwoest. De twee kerkgebouwen waren weliswaar zwaar beschadigd maar konden gelukkig nog gerestaureerd worden.

Triest
Vooral de bestuurders van de Dorpsraad, de Erfgoedvereniging Alem en diverse andere verenigingen hebben zich ervoor ingezet om het kerkje te behouden voor het houden van concerten, lezingen en andere culturele activiteiten. De initiatiefnemers tot behoud van het kerkje vinden het bijzonder triest dat de gemeente Maasdriel één van de weinige rijksmonumenten die de gemeente rijk is op deze manier van de hand doet.

Het lijkt er op dat hun streven tevergeefs is. De Raaf toont zich er wel van bewust dat het nieuws over de verkoop flink wat stof heeft doen opwaaien: “Bewoners van Alem zien het kerkgebouw niet graag verdwijnen en hechten aan een passend gebruik van het gebouw. Het kerkje in Alem is beeldbepalend en daarom wil de gemeente het pand via een zorgvuldi procedure verkopen. Het pand heeft de status van Rijksmonument. Veranderingen aan het pand zullen altijd moeten voldoen aan de voorwaarden, die daaraan verbonden zijn. Die voorwaarden zullen worden verstrekt aan potentiële kopers. De monumentale status van het kerkje verandert daardoor niet”, aldus de wethouder, die een waslijst aan voorwaarden heeft opgesteld voor de verkoop van de kerk. Zo moet de kandidaat-koper onder meer een plan bij de gemeente Maasdriel indienen waarin omschreven staat wat hij voor ogen heeft met het kerkje. 

Fel verzet
Ook worden de plannen van kandidaten die een binding hebben met Alem of de voormalige gemeente Alem, Maren en Kessel met voorrang beoordeeld en wanneer die plannen niet geschikt zijn, wordt met voorrang gekeken naar plannen van kandidaten met een binding met de Bommelerwaard.

Het is overigens niet de eerste keer dat de gemeente van het eeuwenoude kerkje af wil. Dat was ook eind 2001 het geval. Er was toen door het college van B&W een ambtenaar ingezet met als opdracht onder meer te onderzoeken hoe de ruiming van het unieke kerkhofje achter de kerk aangepakt moest worden. Ruiming zou nodig zijn aangezien een potentiële koper dat eiste. Fel verzet leidde er toe dat burgemeester en wethouders ras op hun plan terugkwamen.

Bijzonder
Dat kleine kerkhof is bijzonder omdat het een bewijs is dat in de 17e en de 18e eeuw de Alemse hervormden en katholieken het redelijk goed met elkaar konden vinden. Dat blijkt uit het feit dat op het kerkhofje de overledenen van beide religies werden begraven. Het deel grenzend aan het kerkje was voor de Hervormden. Gescheiden door een haag en eertijds ook door een hekwerk was het achterste deel de begraafplaats voor de Katholieken. De grafzerk van pastoor Burgmans uit 1871 herinnert hier nog aan. Burgmans was maar liefst 53 jaar werkzaam in Alem. De laatste begrafenis op het kerkhofje - waarop nog een zogenaamd knekelhuis staat met daarin de oorspronkelijke draagbaar - had plaats in 1929.

De eerste niet-kerkelijke gebruiker was Brokke uit Haarlem. Hij vestigde er in 1966 zijn klokkenmuseum in. Brokke zorgde er voor dat in het sobere interieur antiek meubilair, oude etsen, schilderijen alsmede Engelse en Nederlands uurwerken samen een sprankelend geheel vormden. Tal van Alemers herinneren zich nog zeer goed dat Brokke ter gelegenheid van de opening dertig uniformen schonk aan de in 1965 opgerichte muziekvereniging. Als beschermheer was hij de initiatiefnemer van de uitwisseling met de muziekvereniging in het Zwitserse Lenk. Voordat Brokke in 1981 failliet ging, werd zijn ‘trots’ onder andere tweemaal bezocht door prinses Margriet.

Bevroren
Nadat het kerkje even diende voor exposities van oude en hedendaagse kunst werd in 1983 de Natuurwacht Bommelerwaard de nieuwe huurder. Het werd een zogenoemd Bezoekerscentrum dat informatie bood over de natuur en het landschap in het Rivierengebied. Omdat het nauwelijks bezoekers trok werd er in 1993 een streep onder gezet. Kunstenaar Ferdinand Groos was de volgende huurder. Hij wilde er een klein, sfeervol cultureel centrum met als naam ‘Culturie de Tagrijn’ van maken. In januari 1994 verzorgde de toen bekende Russische pianiste Amina Figarova er een pianoconcert. Het was geen succes omdat het zo koud was dat haar vingers bijna bevroren.
In 1988 werd het eeuwenoude gebouwtje gehuurd door een kunstenaarscollectief. Een van de eerste activiteiten werd verzorgd door Cees Gunsing. Hij liet zien hoe je vlees rookt en groenten snijdt. Het resultaat werd samen met een aantal gasten genuttigd.

In 2005 bracht Huub Mombers er zijn interessante Dakpannenmuseum in onder. Het werd een ware publiekstrekker en dat was een van de redenen dat het gemeentebestuur van Maasdriel besloot om het versleten uurwerk door de Koninklijke Eijsbout uit Asten te laten vervangen. Dit kostte bijna 25.000 euro. Omdat Mombers zijn collectie elders onderbracht vertrok hij in 2020.

Het kerkje in het verleden

ALEM - Op de hoek van de Sint Odradastraat en de Steeg stond voordat daar een kleinere kerk werd gebouwd ook al een godshuis.

Het kerkje deed ook dienst als klokkenmuseum. Foto: aangeleverd

Dat kwam er nadat het vorige gebouw in 1400 door een overstroming werd weggespoeld. Nadat de kerk in 1586 grotendeels door geuzenbendes werd vernield, vond in 1609 herbouw plaats onder leiding van pastoor Bukentop. Omdat in 1717 zowel de kerk als het kerkhof bij een overstroming weer grote schade opliep, vond opnieuw een renovatie plaats.

Voorheen was het een rooms katholieke kerk maar bij de reformatie kwam die in 1636 in hervormde handen. Vooral tussen 1820 en 1880 kende de Alemse Hervormde kerk een bloeitijd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog liep de kerk zware beschadigingen op. Daarbij gingen onder andere de prachtig besneden preekstoel, die fraaie koperen lezenaars en de Statenbijbel verloren.

Omdat er weinig belangstelling voor was besloot de kerkvoogdij van Lith in 1956 om het kerkje te slopen. De toenmalige gemeente Maasdriel kocht zowel het kerkgebouw als het kerkhof voor 1500 gulden. De bijliggende grond kostte 150 gulden. Nadien werd het bouwwerk geheel gerestaureerd.