Het Mikwe houdt verhalen aan Joods Bommelerwaard levend

ZALTBOMMEL - Verscholen aan de Minnebroederstraat in de oude binnenstad van Zaltbommel ligt misschien wel het kleinste museum van de Bommelerwaard: Het Mikwe. Hier wordt de geschiedenis verteld van de Joodse gemeenschap die eeuwenlang deel uitmaakte van de Bommelerwaard en tijdens de Tweede Wereldoorlog vrijwel geheel werd weggevaagd. Toch kennen maar weinig inwoners het museum. "Dat is heel jammer", vindt vrijwilliger Mary van Trigt.

Het kleine gebouw staat op de plek waar zich tot 1947 het synagogecomplex van de Joodse gemeente bevond. Bezoekers kunnen er kennismaken met de geschiedenis van Joodse Bommelaars en door een glasplaat naar het voormalige rituele reinigingsbad kijken.

Echte Bommelaar Mary van Trigt (1947) is een van de bijna twintig vrijwilligers en bestuurslid van Stichting Mikwe. Regelmatig is zij op zaterdagmiddag aanwezig om bezoekers meer te vertellen. "Dat levert vaak heel mooie gesprekken op. Er was een keer een jongetje van een jaar of tien, elf samen met zijn vader. Hij vertelde dat de familie Hes bij zijn overgrootoma in Zuilichem ondergedoken had gezeten. Ik kon hem toen een afbeelding van een tekst in kalligrafie laten zien die Arnold Hes in zijn onderduikperiode had gemaakt."

Échte mensen
Sinds een paar jaar ontvangt Het Mikwe in de weken voorafgaand aan Dodenherdenking en Bevrijdingsdag groepen van scholengemeenschap Gomarus, die deelnemen aan de Oorlogswandeling van het Gilde van Stadsgidsen. Dat vergt enige organisatie: er kunnen maar zo’n tien mensen tegelijk naar binnen. "Maar Gomarus zorgt altijd voor goede begeleiding, Mijn ervaring is dat deze bezoeken heel prettig verlopen."
Mary weet hoe ze met kinderen moet omgaan. Ze stond ruim veertig jaar voor de klas op de basisschool in Est. Ook met middelbare scholieren kan ze het goed vinden. "De meeste leerlingen weten wel dat er verschrikkelijke dingen zijn gebeurd in de Tweede Wereldoorlog, dat Joden werden vergast in concentratiekampen. Tijdens hun bezoek aan het Mikwe probeer ik de kinderen te laten ervaren dat die verhalen over échte mensen gaan."

Louis Joosten
Juist de verhalen achter de namen maken indruk. Zoals dat van Louis Joosten. Op een foto staat hij met een koe voor de slagerij van de familie Hijmans in de Ruiterstraat. Louis werd in 1943 vermoord in Malapane, een klein kamp in Polen. Ook Herman Joosten uit Zaltbommel werd daar vermoord. Honderd kilometer verderop lag Auschwitz, waar de 6-jarige Betty, de 10-jarige Machiel (Max) en de 43-jarige Crisje werden vermoord. Voor het pand aan de Boschstraat 39 herinneren vijf Stolpersteine aan de familie Joosten. "Louis was een gewaardeerd lid van de Bommelse kegelclub", vertelt Mary terwijl ze een groepsfoto aanwijst van de leden van de club ‘Hard gaat ie’.

Net getrouwd
Een ander aangrijpend verhaal is dat van Maurits de Jong en Annie Wijnman. In het museum vind je hun trouwfoto. "Zij trouwden in 1942", vertelt Mary. "In die tijd trouwden heel veel jonge Joodse mensen. Ze dachten dat als ze getrouwd waren, ze bij elkaar mochten blijven als ze naar een concentratiekamp gebracht werden." Maurits en Annie waren nog maar net getrouwd toen ze werden gedeporteerd. Annie was in verwachting. Hun Stolpersteine liggen in de stoep voor het Mikwe.

Het Mikwe vertelt niet alleen over vervolging en oorlog, maar ook over de Joodse cultuur. Zo is er een ‘jadje’ of ‘jatje’ te zien: een zilveren aanwijsstokje met aan het uiteinde een klein handje, dat wordt gebruikt bij het lezen uit de Thora. ‘Jad’ is het Hebreeuwse woord voor hand. Volgens Mary komt daar ons woord ‘jatten’ vandaan. In het Nederlands zijn heel veel woorden met een Jiddische oorsprong te vinden, zoals ‘gozer’, ‘kapsones’ en ‘pleite’. "Als hier schoolklassen komen, probeer ik ze daar wat van mee te geven. Leerkrachten zouden er in hun lessen ook meer mee kunnen doen."

Tijdlijn
Aan de wand zie je een tijdlijn die de geschiedenis van de Joodse gemeenschap in de Bommelerwaard door de eeuwen heen vertelt. Die loopt tot 1947. In dat jaar werd de zelfstandige Joodse gemeente Zaltbommel opgeheven, nadat de meeste leden tijdens de oorlog waren weggevoerd en vermoord. De synagoge werd ontmanteld en daarna in gebruik genomen als confectieatelier en later onder andere als fabriek.

Vrijwilligers
Dit jaar stoppen verschillende vrijwilligers vanwege hun leeftijd of om gezondheidsredenen. Stichting Mikwe hoopt daarom dat nieuwe mensen zich aanmelden om bezoekers te ontvangen en de verhalen te blijven vertellen. Belangstellenden kunnen contact opnemen via info@mikwe.nl

Britta Alink

Scholen die geïnteresseerd zijn in een bezoek aan het Mikwe, worden hierbij uitgenodigd contact op te nemen met de stichting via info@mikwe.nl. We bespreken graag de mogelijkheden.

Op 6 en 12 september organiseert het Mikwe een begraafplaatsenwandeling in het kader van de Dag van het Joods Cultureel Erfgoed. Verdere info en aanmelding via info@mikwe.nl

Meer informatie staat op de website: www.mikwe.nl