Lezing op vrijdag 20 maart over oude atlas van Blaeu

Zaltbommel - Conservator Marco van Egmond van de Universiteitsbibliotheek in Utrecht geeft vrijdag 20 maart in Zaltbommel een lezing over de zeventiende eeuwse stedenatlas van Blaeu; een topstuk van Museum Stadskasteel Zaltbommel.

Het loodzware en kostbare boek wordt voor die gelegenheid voor één keer uit de beveiligde museumvitrine getild en overgebracht naar de Gasthuiskapel, waar de presentatie plaatsheeft. “Een spannende onderneming”, zegt conservator Roland Gieles (37). “De atlas is uiterst kwetsbaar, dus het transport moet met de grootste zorg gebeuren.” Hij noemt de bijeenkomst ‘een buitenkansje voor liefhebbers om dit prachtige werk nu eens in volle glorie van dichtbij te kunnen bekijken, én er meer over aan de weet te komen’.

Boeiend
“In de beroemde atlas zijn tweehonderd ingekleurde plattegronden van Nederlandse steden opgenomen, waaronder die van Zaltbommel”, vertelt de historicus die sinds 2019 parttime in dienst is van het museum. “Daarnaast bevat het boek kaarten van forten en belegeringen, en toont het afbeeldingen van wapens van de Zeven Provinciën. Veel Bommelaars hebben een kleine reproductie van de stadsplattegrond ingelijst aan de muur hangen, maar weinigen weten dat het origineel in het museum aan de Nonnenstraat ligt.”

De atlas, officieel getiteld ‘Toonneel der steden van de Vereenigde Nederlanden, met hare beschrijvingen’ is uitgekomen in 1649 en geldt als een van de meest indrukwekkende publicaties uit de Gouden Eeuw. Gieles: “Bij elke stad beschreef Joan Blaeu onder meer de geografische situatie, de geschiedenis, de belangrijkste gebouwen en zelfs de heersende normen en waarden van die tijd. Dat maakt het extra boeiend.”

Praktisch
Dat vindt ook conservator Marco van Egmond (56) van de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Hij geldt als een van de belangrijkste en meest gezaghebbende kenners van historische cartografie in Nederland en komt op 20 maart naar Zaltbommel om de lezing over het boek te geven. Vooruitblikkend op zijn uiteenzetting vertelt hij: “De Amsterdamse kaartmaker en -uitgever presenteerde een jaar na de beëindiging van de Tachtigjarige Oorlog de Nederlandse steden op een ongeëvenaarde manier. Zijn stadplattegronden zijn zó kenmerkend en zó vaak gereproduceerd, dat ze praktisch in ons collectieve geheugen zitten.”

De Bennekommer zegt uit te kijken naar zijn optreden in de Bommelerwaard en belooft ‘een betoog met verrassende bevindingen’. Die hebben onder meer te maken met de totstandkoming van het megaproject en de inspanningen die daarmee gepaard gingen. 

Bladeren
Eigenhandig snuffelen in het 376 jaar oude boekwerk is helaas niet toegestaan. Maar om de nieuwsgierigheid van de bezoekers te bevredigen, heeft Van Egmond een oplossing. “De Universiteit Utrecht heeft een kopie. Die neem ik wel mee. Daarin kan men dan naar hartenlust bladeren.”

De lezing op vrijdag 20 maart in de Gasthuiskapel is georganiseerd door het Stadskasteel in samenwerking met Historische Kring Bommelerwaard. De aanvang is 19:30 uur en de entree bedraagt 10 euro, inclusief koffie/thee vooraf. Aanmelden is noodzakelijk en kan tot en met 19 maart via info@stadskasteelzaltbommel.nl

Bas Moerman