bird
donderdag 11 augustus | 00.34 uur

Nu Oekraïne opnieuw strijdtoneel is wil Martin Bruining boek over de Koude Oorlog uitbrengen

29-07-2022 14:22
uur
Door: Martin van Hemert
250722_MartinBruining2
Het trappenhuis van een ondergrondse lanceerinstallatie is tegenwoordig in een vervallen staat. Foto: Martin Bruining

HEEREWAARDEN - Alle 159 voormalige lanceerbasissen voor kernwapens uit de Koude Oorlog op beeld vastleggen. Dat was voor historicus Arnold Pronk en de Heerewaardense fotograaf Martin Bruining twaalf jaar geleden de aanleiding om af te reizen naar Oost-Europa. Nu wil Bruining graag een boek over dat project uitbrengen, maar daar is nog wel wat geld voor nodig.


"We hebben een project gemaakt over een andere tijd, maar we reisden ook ín een andere tijd." Zelf kan hij het naar eigen zeggen nog steeds amper bevatten. Oekraïne, het destijds nog zo vredige land waar in 2010 een mooi fotoproject voor Martin Bruining begon, is sinds februari van dit jaar verscheurd door oorlog. "We zijn op de plaatsen geweest waar de allereerste Russische invallen hebben plaatsgevonden. Je herkent het landschap, de contouren, de gebouwen; dat maakt het heftig om te zien. Het is echt bizar hoe dit gelopen is", verzucht Bruining.

In 2014 - vier jaar na zijn eerste Oekraïne-reis - nam Rusland het schiereiland de Krim in en werd de Oostelijk gelegen Donbas-regio binnengevallen. Bruining zag toen al dat er een kentering in Oekraïne plaatsvond: "Poetin probeerde met die acties het land uit elkaar te trekken, maar je zag in die tijd juist veel meer Oekraïense vlaggetjes. Het land werd één. In de Donbas zijn nog wel lange tijd strubbelingen geweest, maar ik denk niet dat veel mensen verwacht hadden dat het zo uit de hand zou lopen zoals nu gebeurd is."

(Tekst loopt door onder de foto's van Bruining)


Tussen 2010 en 2018 bezoekt de in Heerewaarden woonachtige fotograaf samen met historicus Arnold Pronk en een tolk de vele voormalige lanceerbasissen voor nucleaire raketten die Oost-Europa 'rijk' is. Het project draagt de naam 'Remnants of Deterrence', vrij vertaald; restanten van een nucleaire dreiging. Tijdens het project richt initiatiefnemer Pronk zich op het historisch onderzoek en Bruining maakt vele indrukwekkende foto's op locatie.

Zondvloed
Het is een bijzondere fotoklus, die Bruining doet beseffen hoe precair de situatie ten tijde van de Koude Oorlog was. "Er waren in totaal 159 basissen, waar elk vier raketten stonden, allemaal gericht op West-Europa. Als die waren afgeschoten, hadden wij hier niet gezeten. Het is toch absurd dat mensen zoiets bouwen om zichzelf te vernietigen?", stelt Bruining vragend. "We vroegen ook aan officieren ter plaatse hoe het protocol was wanneer de raketten waren afgeschoten, maar daar was dus helemaal geen protocol voor. Is het dan een kwestie van een doek over je hoofd trekken en wachten tot de zondvloed?"

In de loop der jaren zijn diverse basissen in de vergetelheid geraakt, opgeruimd of zelfs gebruikt voor andere doeleinden. "Eén van de basissen die we bezochten werd gebruikt als champignonnenkwekerij. Daar was een grote paddenstoel op één van de deuren van een opslagloods geschilderd, dat was wel ironisch", refereert Bruining aan de paddenstoelvormige wolken die ontstaan bij ontploffingen van kernraketten. "De slogan van de strategische rakettroepen was ook 'Na ons - stilte'. Heel apart als je bedenkt dat het inderdaad vrij stil op deze planeet zou zijn geweest wanneer die raketten waren afgeschoten."

Tegenstelling
Het project vordert gestaag, totdat in de zomer van 2018 bij Pronk het noodlot toeslaat. Hij wordt namelijk ongeneeslijk ziek en overlijdt in het voorjaar van 2019. Daardoor krijgt het project een abrupt einde. "Arnold was een echte onderzoeker. Hij is zelfs naar het CIA-archief in Washington geweest om daar uit te zoeken waar de raketbasissen precies lagen. Wanneer hij met een project bezig was, moest daar alles voor wijken", typeert Bruining de historicus. Na Pronk's overlijden besluit Bruining samen met de vrouw van Pronk hoe het project verder moet: "We hebben 105 van de 159 basissen gezien, dus laten we dan nu zeggen 'dit is het, hiermee gaan we het doen'. Dit is een belangrijk stuk van de geschiedenis dat bewaard moet blijven en we hadden genoeg materiaal om iets mee te doen."

Nu er wederom een oorlog in Oost-Europa woedt, wordt het idee om een boek te maken met behulp van een nieuwe schrijver en een vormgever nieuw leven ingeblazen. "Wat er nu gebeurt in Oekraïne, heeft heel veel te maken met die tijdDe tegenstelling tussen Rusland en het westen - de NAVO - komt immers voort uit de Koude Oorlog. Het is goed om dat te laten zien, zodat mensen weten waar situatie van vandaag de dag vandaan komt", aldus Bruining. 

Intensief
Het uitbrengen van het boek dat de toepasselijke titel 'Na ons - stilte' draagt, brengt echter wel de nodige kosten met zich mee. Bruining is daarom een crowdfundingsactie gestart. Tot 5 augustus kan geld worden gedoneerd. Onder meer het Prins Bernhard Cultuurfonds Gelderland en Stichting Stokroos steunen het project al financieel. Op het moment van schrijven is er nog zo'n 3000 euro nodig.

Bruining hoopt uiteraard dat er in de laatste anderhalve week van de actie nog genoeg geld wordt ingezameld, zodat eind 2022, begin 2023 het boek daadwerkelijk een feit is. "Het is nu prioriteit één dat het boek er komt. Ik ben er sinds 2010 mee bezig en het is behoorlijk intensief geweest. Als het niet lukt om voldoende geld bij elkaar te krijgen, dan is er kennelijk niet genoeg belangstelling voor, maar ik ga er vanuit dat het goed komt", is Bruining optimistisch.

Datzelfde optimisme maakt zich van hem meester wanneer hij het idee voor een reizende expositie oppert: "Dat lijkt me fantastisch. En het zou helemáál mooi zijn als ik daarvoor naar Oekraïne, Wit-Rusland en Rusland kan gaan. Op dit moment gaat dat natuurlijk niet, maar ik hoop dat het op enig moment wel kan. Dat zou betekenen dat het beter gaat daar."

Over Martin Bruining

HEEREWAARDEN - Martin Bruining wordt in 1981 geboren. Hij studeert af op een grafische opleiding aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Toch blijft de fotografie hem altijd trekken. Nadat hij een aantal jaren zijn creativiteit gebruikt in een ruimtelijke ontwerpbureau, legt hij zich toe op het vertellen van verhalen via fotografie.

In 2010 start hij met het grootste project; het in beeld brengen van de voormalige nucleaire basissen in Oost-Europa (zie het verhaal hiernaast), maar hij schuwt ook de meer risicovolle, journalistieke fotoklussen niet. Op eigen initiatief reist hij af naar vluchtelingenkampen in Calais en op Lesbos om de situatie daar op beeld vast te leggen. Met die opvatting besluit hij begin maart van dit jaar ook naar de grens tussen Oekraïne en Polen te gaan, amper vijf dagen na de inval van Rusland in Oekraïne. "Want wat is een betere manier dan ergens heen te gaan, de situatie te fotograferen en het te laten zien? Je ziet de ellende van die mensen, dat probeer je op deze manier zichtbaar te maken."

Inmiddels woont Bruining zo'n zes jaar in Heerewaarden en is hij fotografiedocent aan het Grafisch Lyceum in Rotterdam.

Martin Bruining. Foto: Arthur v.d. Broek

Tags

Koude Oorlog,Martin Bruining,Na ons stilte