Boekje over Ammerzodense onderwijzer Antoon van Run

AMMERZODEN - Een toevallige vondst op internet leidde tot de reconstructie van een bijzonder oorlogsverhaal uit de Bommelerwaard. Historicus Sil van Doornmalen bracht het leven van de Ammerzodense onderwijzer Antoon van Run (1901-1984) in kaart. Zijn onderzoek resulteerde in het boekje ‘Een kleine bons. Antoon van Run (1901-1984), Indisch gijzelaar’, dat onlangs werd gepresenteerd door het Regionaal Archief Rivierenland.

Van Doornmalen stuitte twee jaar geleden tijdens onderzoek op een bijzondere envelop. Die was in december 1940 vanuit concentratiekamp Buchenwald verstuurd door Antoon van Run naar zijn vrouw Corrie in Ammerzoden. De envelop, voorzien van hakenkruisstempels en de aanduiding ‘Geöffnet’, riep meteen vragen op. Hoe was een onderwijzer uit Ammerzoden al zo vroeg in de Tweede Wereldoorlog in een Duits concentratiekamp beland?

Nederlands-Indië
De zoektocht bracht Sil van Doornmalen naar archieven én naar twee kleinkinderen van Van Run: Astrid en Paul. Zij hadden nog veel documenten, foto’s en familieverhalen waarmee Sil de levensloop van Antoon kon reconstrueren. Die begon in Ammerzoden, waar Antoon in 1901 werd geboren. Na zijn opleiding tot onderwijzer werkte hij korte tijd in Kerkdriel, waarna hij in 1926 met zijn vrouw Corrie naar Nederlands-Indië vertrok om daar als onderwijzer en later schoolhoofd te werken. Antoon en Corrie en hun daar geboren kinderen Truus en Jan hadden het goed naar hun zijn, zo is te zien op foto’s van leuke uitstapjes en feestjes.

Indische gijzelaars
In juli1939 gaat het hele gezin voor acht maanden op verlof naar Nederland. Maar dan valt Nazi-Duitsland Nederland aan en kunnen ze niet terug naar Indië. Antoon behoorde tot de groep zogenoemde Indische gijzelaars: Nederlanders die vanwege hun functie of achtergrond door de Duitse bezetter werden vastgezet. Het was een vergelding voor de arrestatie van vele Duitsers in Nederlands-Indië door de Nederlandse gouverneur-generaal in mei 1940. Het gaat vooral om onderwijzend personeel dat met verlof is Nederland. Op 19 juli 1940 werd Antoon, samen met in totaal 230 anderen, opgepakt en afgevoerd naar concentratiekamp Buchenwald. Later verbleef hij ook in Kamp Haaren en Sint-Michielsgestel.

Kamp Haaren
Op de 86e herdenkingsdag van die gijzelneming, 19 juli, is het boek gepresenteerd bij Gedenkplaats Kamp Haaren. Volgens het Regionaal Archief Rivierenland laat het verhaal zien hoe de grote wereldgeschiedenis ook het leven van gewone mensen uit de streek ingrijpend beïnvloedde.

Het 76 pagina’s tellende boekje is voor 9,95 euro verkrijgbaar bij het Regionaal Archief Rivierenland in Tiel, Gedenkplaats Kamp Haaren en Primera in Ammerzoden.

De cover van het boek. - Foto: aangeleverd