Koos en Piet: ‘Zij hebben hun levens geofferd voor onze vrijheid’

BOMMELERWAARD – In de Bommelerwaard komen 21 herinneringsborden op de plaatsen waar in de Tweede Wereldoorlog een vliegtuigcrash heeft plaatsgevonden. Aanjagers en vrijwilligers Piet Stoel en Koos Tromp vormen de werkgroep ‘Luchtoorlog WOII Bommelerwaard’. Zij werken samen onder de paraplu van het 4 en 5 mei comité Zuilichem. Stoel: “We hebben nog vier borden te gaan.”

(De Bommelerwaardgids publiceert de komende weken in samenwerking met Tour de Waal diverse verhalen in aanloop naar 5 mei, tachtig jaar bevrijding. Deze week een verhaal geschreven door Arno voor de Poorte.)

Piet Stoels passie voor de oorlogsgeschiedenis uitte zich al eerder, toen hij voor het Tour de Waal-project ‘Ooggetuigen van WO2’ verschillende tachtigplussers interviewde over hun oorlogsherinneringen. De vorig jaar helaas overleden Piet van Wesemael van het 4 en 5 mei comité Zuilichem benaderde hem een aantal jaar geleden om ‘iets met de vliegtuigcrashes’ te gaan doen. “Daar had ik toen geen tijd voor. Mijn vrouw was ziek en ik was mantelzorger”, vertelt Piet Stoel. “Zij zei echter: ‘Daar moet je werk van gaan maken.’ In 2020 hebben wij het idee opgepakt. Ik ben geïnspireerd geraakt door een presentatie in Fort Vuren over dit onderwerp en er kwam subsidie voor dit project van de provincie Gelderland.”

Borden in Maasdriel en Zaltbommel
Zijn partner in dit project, Koos Tromp, was ook bij die presentatie. “Oorspronkelijk was het de bedoeling om de hele westkant van het Rivierengebied van deze herinneringsborden te voorzien,” zegt hij. “Maar de gemeenten waren te versnipperd. Daarom zijn we ons gaan richten op Maasdriel en Zaltbommel.” Samen hebben Piet en Koos een compleet overzicht gemaakt van de vliegtuigcrashes in deze gemeenten. “Dat zijn er in Zaltbommel veertien en in Maasdriel zeven,” licht Piet toe. “In Zaltbommel zijn we al klaar en in Maasdriel hebben we er nog vier te gaan.” Dit jaar gaan Piet en Koos het project afronden. “De borden zitten in een aluminium frame van 75 x 75 centimeter en blijven permanent staan op de plaatsen van de crashes,” aldus Koos.

Eren van de bevrijders
Dit jaar vieren we tachtig jaar bevrijding. Het is een kroonjaar. De mannen van de werkgroep ‘Luchtoorlog WOII Bommelerwaard’ hebben met de herinneringsborden het doel om de bevrijders van Nederland blijvend te eren. “Steeds meer verhalen gaan verloren,” stelt Piet vast met spijt in zijn stem. “Op deze manier blijft wat de bevrijders voor ons hebben gedaan in onze herinnering.” Ze hebben dit ook gedaan met het oog op de jeugd. “Het is ook voor de generaties die na ons komen bedoeld,” zegt Koos hierover. “Deze soldaten hebben wel hun levens voor onze vrijheid gegeven.”

Naast het plaatsen van de herinneringsborden geven Piet en Koos lezingen. Koos: “We gaan in april van dit jaar naar de basisscholen in Maasdriel en Zaltbommel om te vertellen over de militaire slachtoffers en over burgers die het leven hebben gelaten tijdens de oorlog.”

Gesneuvelden een gezicht geven
Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn er in de Bommelerwaard 78 bemanningsleden tijdens vliegtuigcrashes naar beneden gekomen. Daarvan zijn er 48 omgekomen, drie gewond geraakt en 27 ongedeerd gebleven. Er zijn 24 bemanningsleden gevangen genomen. Er zijn er zes ontsnapt van wie er later drie weer opgebracht zijn. Van de omgekomenen liggen er vijf in Poederoijen en vijf in Zuilichem.
“In Poederoijen liggen vijf jongens die neergestort zijn met een bommenwerper,” weet Koos. “We hebben er alleen geen gezichten bij. Daarom zetten we in Poederoijen en Zuilichem tijdens de herdenking foto’s op de graven. In Zaltbommel plaatsen we een portret van A. Smith op zijn rustplaats op begraafplaats Bossche Poort.”

Liefde voor geschiedenis
De verbindende factor tussen Piet en Koos - en daarmee de totstandkoming van de herinneringsborden - is hun liefde voor geschiedenis. Koos is lokaal, Piet is internationaal georiënteerd. Koos zegt dat er nog veel lokale geschiedenis valt op te tekenen. “Veel vliegeniers zijn bijvoorbeeld tijdens de Tweede Wereldoorlog naar een mooi, groot pand in Waardenburg gebracht. Daar was een lazaret. Over dat stuk geschiedenis is nog meer te ontdekken. Met de verhalen hierover die mij wel bekend zijn houd ik zo nu en dan lezingen in de omgeving.”

Kijk voor meer informatie op: www.tourdewaal.nl