Nieuwe aanwinst voor Museum Stadskasteel

ZALTBOMMEL - Museum Stadskasteel Zaltbommel is eigenaar geworden van een fraai 19e-eeuws olieverfschilderij van de Delftse schilder Pieter Alardus Haaxman (1814-1887). Het schilderij is een aanwinst in de collectie, omdat het gemaakt is naar aanleiding van de desastreuze watersnood in de Bommelerwaard in 1861.

Het schilderij verbeeldt een overstroomd landschap. Prominent op de voorgrond staat een eenvoudig geklede man, die twee jonge kinderen vasthoudt. Hij kijkt weemoedig terug naar het overstroomde landschap en probeert zijn kinderen en hun weinige bezittingen, naar een veilige plek te loodsen.

Er zijn verschillende bronnen die het onderwerp van het schilderij bevestigen. Zo beschreef de zoon van Haaxman, zelf journalist, dat hij dit schilderij, ‘een episode uit de Watersnood in de Bommelerwaard’ in 1861 op de schildersezel van zijn vader zag staan. 

Zeldzaam
Het is een zeldzaam werk in Haaxmans oeuvre, want hij schilderde vrijwel nooit actuele onderwerpen. Wellicht was hij zo geraakt door het lot van de Bommelerwaarders, omdat hij zelf een paar jaar eerder, in 1858, weduwnaar was geworden. Of het onderwerp bood hem de kans om een dramatisch onderwerp af te beelden, dat in één oogopslag begrepen kon worden door de toeschouwer. Dat werd in die tijd gezien als het kenmerk van een goed schilderij. Het werk werd door eigentijdse critici dan ook goed ontvangen.

Privébezit
Het schilderij bevond zich tot voor kort in Amerikaans privébezit. Het maakte deel uit van de collectie van een particulier uit Rochester Hills, Michigan. In oktober 2022 werd het schilderij verkocht op een veiling in Detroit als ‘Shipwrecked’. Conservator Roland Gieles: “Niet echt een goed gekozen titel, omdat het duidelijk gaat om een watersnood. Door de aantekeningen van de zoon van Haaxman weten we dat het om de watersnood van 1861 in de Bommelerwaard ging. Het schilderij is gekocht door een Nederlandse kunsthandelaar en vervolgens verkocht aan een verre nazaat van de schilder, Dick Haagsman. Hij attendeerde het museum op het schilderij en was bereid het werk aan ons museum te verkopen.”

Waardevolle toevoeging
“Omdat het schilderij qua thematiek thuishoort in de Bommelerwaard én kwalitatief van een hoog niveau is, zien wij het schilderij als een waardevolle toevoeging aan onze collectie. Zodra de Grote Zaal is heringericht, zullen we meer aandacht besteden aan de Watersnood van 1861 waar dit schilderij een prominente plaats zal krijgen. Tot die tijd is het werk in de hal van het museum te bewonderen”, aldus Gieles.

Over Pieter Alardus Haaxman
Pieter Alardus Haaxman (1814-1891) was een romantisch schilder die in Delft woonde en werkte. In 1861 schilderde hij ‘een episode uit de watersnood in de Bommelerwaard’. We zien hoe een bemodderde boer met twee kinderen de veilige dijk heeft bereikt. Hij kijkt om naar zijn half-ingestorte boerderij en laat ons raden naar het lot van de moeder van de kinderen. Volgens de conventie van die tijd moet de kunstschilder juist dát dramatische moment afbeelden waarop een gebeurtenis in zijn essentie begrepen kan worden. Het mag naar het sentimentele gaan, zonder echt sentimenteel te worden. Het schilderij wordt door tijdgenoten positief gewaardeerd. Een Duitse dichter-improvisator die bij de schilder op bezoek was zag het schilderij op de ezel staan. Hij was erdoor ‘aangedaan’ en begon spontaan verzen op te zeggen, tot verbijstering van Pieter Alardus’ veertienjarige zoon. Op de voorpagina van de Delftsche Courant werd het schilderij ‘in hooge mate’ bij de lezers aanbevolen.