Een stil eerbetoon: Het Verhaal van Alfred Smith

ZALTBOMMEL - “We gaan regelmatig naar het graf. Op 4 mei zijn we altijd op het kerkhof. Met een vers bloemetje. Dan gaan we even met zijn tweeën op een bankje zitten”, zegt Christie Schukelaar (1966). Samen met haar moeder, Marie Schukelaar-Blom (1937), ontfermt ze zich al tientallen jaren over de laatste rustplaats van de op 1 januari 1945 neergeschoten Engelse RAF-piloot Alfred Stewart Smith. 

Vanuit de gehele wereld, onder andere Canada, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië werden vanaf de tweede helft van 1944 veelal jonge jongens naar Nederland gestuurd om ons land van de Duitse bezetter te bevrijden. Maar al te vaak was de tocht naar Nederland een enkele reis, zo ook voor de 35-jarige Flight Lieutenant Alfred Stewart Smith. Vanaf Deurne is hij met zijn Hawker Typhoon op weg naar Zaltbommel om het pontje bij de opgeblazen verkeersbrug te bombarderen.

Miskraam
Tijdens een duikvlucht, zo vermeldt het herdenkingsbord op de Havendijk, krijgt zijn vliegtuig van het afweergeschut, dat zich nabij de brug bevindt, een voltreffer. Alfred Smiths toestel vliegt in brand en stort op een steenworp afstand van Scheepswerf De Waal neer. Zijn stoffelijk overschot wordt op de Algemene Begraafplaats De Bossche Poort begraven. Daar ligt de overleden Smith meer dan vijftig jaar zonder dat de familie het weet. “Zijn vrouw hoorde wel dat hij verongelukt was”, zegt Christie. “Ze was zwanger en kreeg van schrik een miskraam. Ze heeft zich daarna helemaal afgesloten.” Moeder Marie weet nog dat haar broer Wim zag dat het vliegtuig achter de werf werd neergehaald en neerstortte.

Drie generaties Blom onderhouden het graf van Alfred Smith. Marie: “Mijn jongste broer Henk stierf in ‘66. Hij werd maar 24. Mijn moeder, Christina (Blom-Pelle, 1904), Stien genoemd, ging iedere dag naar het kerkhof. Een onderwijzeres van de Rikkerschool zag haar regelmatig”, vertelt Marie. “Ze vroeg of ze het graf van de soldaat wilde bijhouden. Mijn moeder zei: ‘Ja, zolang ik het kan doen.’ Alfred Smith was net als Henk een jong iemand. De familie Blom bestaat uit zorgzame mensen.”

Zorg
Voor de wat oudere Bommelaars zijn de dames Blom een begrip. Janny, ook bekend als tante Zus, was te vinden bij Boekhandel Pekelharing in de Boschstraat. Met haar zuster Griet hield ze het politiebureau aan de Waalkade schoon. En er werd de nodige zorg besteed aan hun zus Gijsje. Stilzitten was de familie vreemd. “Toen moeder ouder werd namen eerst Janny en Griet de zorg over. Vanaf ‘86 doe ik het”, vervolgt Marie. “In ‘97, Gijsje was net overleden, ging ik het samen met mijn moeder doen”, zegt Christie, de derde generatie.

Na een halve eeuw komt zus Ann Renshaw, woonachtig in Leighton Buzzard, erachter dat haar broer in Bommel ligt begraven. “Als meisje was ze in de tuin toen haar broer in een vliegtuig overvloog. Haar zoon heeft een vrouw die lerares Nederlands is. Waarschijnlijk zijn ze er zo achter gekomen dat Alfred hier ligt begraven”, vertelt Marie.

Toevallig
Met haar zoon is Ann naar het graf van haar broer komen kijken. “De graven van Gijsje en tante Zus waren nog vers”, herinnert Marie zich moeiteloos. “Dat is ruim 25 jaar geleden. Zij was toen al in de zeventig. Ze leeft nog steeds; ze is ver in de negentig. Ze heeft zijn graf gezien en vindt het bijzonder dat wildvreemden het verzorgen.” Voor zus Ann is de Bossche Poort Alfreds laatste rustplaats. Ze laat de familie weten dat ze hem niet laat opgraven. “Hij hoort bij Bommel.”

Tot op de dag van vandaag is er contact door middel van kaarten. Als moeder en dochter de gang in lopen, vallen hun ogen op een handgeschreven envelop. “Dat is nou ook toevallig”, klinkt het bijna in koor. Ongeduldig en nieuwsgierig wordt de papieren omslag opengescheurd. Een hartelijk woord van dank: ‘With many thanks for all your care.’ Christie, bescheiden: “Och, als je iets voor iemand kunt doen... Oma is dit begonnen en wij maken het af.” Bezorgd: “Voorlopig ga ik nog effe door, maar na mij stopt het. Als Ann is overleden en het mij niet meer lukt, heb ik daar vrede mee. Het beheer van het kerkhof onderhoudt het graf. Zo lang we 4 mei herdenken, krijgt zijn graf aandacht.”

Onthuld
Aandacht is in Bommel ook terug te vinden in de straatnaam Alfred Smithlaan in de Waluwe en op het op 1 oktober 2022 onthulde herdenkingsbord. “Toen dat onthuld werd heeft het Comité 40-45 in deze straat flyers in de bus gedaan. ‘Als je niks van Alfred Smith weet, kom dan kijken!’ Eileen Henrie (ze zorgde vanwege haar Engelse achtergrond voor de vertalingen) en ik hebben het bord onthuld. Onze familie was er. Van de gemeente burgemeester Pieter van Maaren en Margot Schreuders.”

De niet overweldigende belangstelling wijt Christie aan het slechte weer. Ze heeft een uitgesproken wens: “Dat we het over de oorlog moeten blijven hebben, over wat er is gebeurd. En nog!” Stel dat ze Alfred Smith zou kunnen ontmoeten; “dan zou ik hem willen vragen of hij het over zou doen? Ze hadden geen levenservaring. Waar werden ze op af gestuurd?”