Hoe het Sint-Maartensfeest in Zaltbommel zo’n groot feest werd
AlgemeenZALTBOMMEL - Het Sint-Maartensfeest laat zich niet meer wegdenken. Het lijkt wel alsof het er net als het Sinterklaasfeest altijd is geweest. Maar niets is minder waar. Pas in de tweede helft van de jaren ‘50 wordt ‘Sint Maarten’ in Zaltbommel geïntroduceerd. Hoe? Dat valt nauwelijks te achterhalen.
De legende van Martinus van Tours is bij velen bekend. Deze ruim 1700 jaar geleden in Sabria geboren jongeling, was in dienst van de Romeins keizer. Als de soldaat van één van zijn tochten terugkeert, ontdekt hij bij de poort van Amiens een bedelaar. Martinus pakt zijn zwaard, snijdt zijn kostbare mantel in tweeën en geeft één helft aan deze koukleumende behoeftige. ‘s Nacht krijgt Martinus een visioen: de bedelaar, voorzien van Martinus gehalveerde mantel, is Jezus. Hij bedankt hem voor zijn mantelzorg: “Ik was naakt en gij hebt Mij gekleed.”
Noord-Holland
Eeuwen geleden wordt er op 11 november al feest gevierd rond de heiligverklaarde Martinus, bij ons Maarten geheten. Vreugdevuren worden ontstoken. Kinderen gaan zingend met lichtjes langs de deuren, ‘bedelend’ om lekkers. Op sommige plaatsen, zoals in Noord-Holland, was het Sint-Maartensfeest populairder dan het Sinterklaasfeest.
Docter Conserven
Tot eind jaren ‘50 is dit volksgebruik in deze regio onbekend. Tot Docter Conserven Beverwijk verruilt voor Zaltbommel en zich aan de Koxkampseweg vestigt. Directeur Docter is verbaasd dat Zaltbommel met zijn Sint-Maartens- en Sint-Martinuskerk géén Sint Maarten viert. De viering wordt geïntroduceerd. Op scholen worden liedjes ingestudeerd en lampionnen in elkaar geknutseld. De wat oudere jeugd pikt in de oogsttijd liever een suikerbiet, een pee, van een rijdende tractor, om deze vervolgens uit te hollen en van een kaars te voorzien. Bij het verschalken van een pee belandt een scholier onder een rijdende tractor en raakt zwaargewond.
Van Rossummuseum
Een lang leven is deze Sint-Maartensviering niet beschoren. Het Maarten van Rossummuseum, het latere Stadskasteel, probeert in de jaren ‘80 de elfde november met warme chocolademelk en vuurtjes in de museumtuin nieuw leven in te blazen. Maar weer dooft het vuur.
Paul van Dijk
Tot Paul van Dijk ruim dertig jaar geleden het initiatief neemt er een waar feest van te maken. En met succes! De Sint-Maartenskerk wordt het centrale punt. De eerste jaren wordt hier de legende vertelt. Er is soep te koop, net als pannenkoeken en een drankje.
Als enkele jaren later Sint Maarten, gezeten op zijn paard, de kerk binnenwandelt, de mantel op de maat van orgelmuziek halveert, groeit de belangstelling zienderogen.
Vanaf 2016 stelt Ton van Balken een uitgebreid, elf daags evenement samen met ondermeer muziek, lezingen en een pelgrimstocht langs zes Maartenskerken in de Bommelerwaard.
Uiteraard staat de mantelzorg, het delen centraal. Tenslotte is het daarmee begonnen.
Vanwege de coronapandemie start de optocht dit jaar NIET in de Sint-Maartenskerk, maar bij het Sint-Maartensbeeld thv de Bossche Poort. Kijk voor meer informatie over de viering dit jaar op:
Rein van Willigen
