Ammerzoden

Slot Ammersoyen, de grootste trekpleister van Ammerzoden, heeft de eeuwen goed doorstaan.

Ammerzoden ligt in het zuiden van de Bommelerwaard, net ten noorden van de Maas. Rondom het dorp ligt een Maasarm, onderbroken door de buitengracht van het kasteel Ammersoyen. Toen in deze Maasarm nog water stroomde, hoorde Ammerzoden bij Brabant. Maar dat is sinds de 13e eeuw verleden tijd...

Heerlijkheid Ambersoi
In de vroege middeleeuwen ontwikkelde zich op een oeverwal langs de Maas de 'Hoge Heerlijkheid Ambersoi'. Zo noemde men een gebied waarin de landsheer het recht had om misdadigers ter dood te laten veroordelen en te executeren. Rothardus 'de Ambersoi' en zijn broer Wiricus voerden in 1026 het bewind. De landsheer was bestuurder en had voor de dagelijkse gang van zaken een ‘schout’ en ‘buurmeester’ in dienst. Dit middeleeuwse bestuur hield stand tot 1795, het jaar van de Bataafse Republiek. In de franse tijd werden de rechten van de heer sterk teruggedrongen, maar vanwege zijn grootgrondbezit bleef de heer van Ammerzoden tot in 1872 feitelijk veel invloed op het bestuur houden.

Gemeente Bommelerwaard, Ammerzoden en Maasdriel
Tussen 1799 en 1801 maakte Ammerzoden een tijdje deel uit van de gemeente Bommelerwaard. Gedurende 200 jaar vormde Ammerzoden samen met Well en enkele gehuchten (Wordragen, Slijkwell en Wellseind) een aparte gemeente, met het kasteel Ammersoyen als statig gemeentehuis. Sinds 1999 maakt Ammerzoden samen met de gemeenten Rossum (incl. Hurwenen en Rome), Heerewaarden, Kerkdriel (incl. Velddriel, Hoenzadriel en Alem) en Hedel deel uit van de gemeente Maasdriel. De gemeente Maasdriel vormt het zuidelijke gedeelte van de Bommelerwaard. Het gemeentehuis van Maasdriel ligt in Kerkdriel.

Ammerzoden: van Mandemakersdorp naar modern tuinbouwdorp
Ammerzoden was eeuwenlang een katholiek boerendorp. Het meeste verkeer ging over de dijken of over het water van de Maas. De hogere oeverwalgronden waren in gebruik als akkerland. De lagere komgronden bestonden uit onvruchtbare en zware klei en waren lastig begaanbaar. Ze dienden als hooiland en heel soms als weiland of waren in gebruik voor de wilgenteelt. Samen met Kerkdriel was Ammerzoden tot in de twintigste eeuw het centrum van de mandenmakerij in de Bommelerwaard. Van wilgentenen werden manden gevlochten. Andere inkomsten kwamen uit het ‘juin pellen’, uitjes pellen en schoonmaken voordat die werden ingelegd.

In de jaren 60 en 70 van de twintigste eeuw vond ruilverkaveling en bodemverbetering plaats en werden nieuwe wegen aangelegd, waaronder de N831 en de N832. De verbeterde economische situatie in Nederland, de bevolkingsgroei en verbeterde landbouwkundige- en infrastructuur zorgde ervoor dat de Ammerzodense industrie en diensverlening groeide en professionaliseerde. De huidige lokale economie drijft op de aardbeien- en bloemkwekerijen, champignonteelt, aardappelgroothandel- en transportbedrijven en de fabriek van Alabastine. Verder zijn veel inwoners buiten het dorp werkzaam.

Ammerzoden: strijdtoneel van oorlog en watersnood
Ammerzoden lag in een niemandsland tussen het Hertogdom Brabant en het Graafschap Gelre en was daardoor in de geschiedenis vaak het strijdtoneel van rivaliserende partijen.

Tijdens de 80jarige oorlog (1568 – 1648, tegen de Spanjaarden) concentreerde de strijd in de Bommelerwaard zich rondom Zaltbommel, fort St. Andries en (het beleg van) ’s-Hertogenbosch. Tussen Ammerzoden en Hedel werd in die tijd een fort gebouwd: ‘Fort Kijk-in-de-Pot’. Deze is later afgebroken.

In het rampjaar 1672, het begin van de Hollandse Oorlog (tegen de Fransen) werd het dorp zelf gespaard. De landsheer van Arkel betaalde een grote som geld (F 7.000,-) om plundering van dorp en kasteel te voorkomen. Dit plan lukte. Helaas viel de kerk van Ammerzoden toen wel ten prooi aan het vuur.

In 1794 kwam er weer een aanval van de Fransen, zij staken de bevroren Maas en Waal over en de bezetting was een feit. Gelukkig werd er tijdens Napoleon in de Bommelerwaard niet meer gevochten.

Er zijn in de geschiedenis verschillende watersnoodrampen geweest, vooral in de 17e eeuw. De laatste ramp dateert uit 1861. Toen stond heel Ammerzoden onder water en brak er naderhand een typhus-epidemie uit. De dijkverbetering nadien heeft het dorp tot op heden gevrijwaard van rampen.

Het zou tot 1940 duren voordat Ammerzoden weer het strijdtoneel werd, ditmaal van de strijd tegen de Duitsers. Bij deze strijd, de tweede wereldoorlog, is Ammerzoden zwaar getroffen. Weinig gebouwen zijn gespaard gebleven. Ook het kasteel – klooster werd flink beschadigd. Het dorp lag in de oorlogswinter van 44-45 in de frontlinie van de Maas en de duitsers lagen in bunkers in en achter de Maasdijk. Zij vernietigden de katholieke St. Willibrorduskerk. De bewoners van Ammerzoden schuilden voor bombardementen in het kasteel Ammersoyen. In dezelfde winter werden alle inwoners van Ammerzoden, en later van de gehele Bommelerwaard geëvacueerd. Na de oorlog werden noodwoningen gebouwd en keerden de bewoners terug.

De laatste watersnoodramp dateert uit 1995. Toen moest Ammerzoden gedurende een week worden verlaten omdat het water van Maas en Waal een gevaarlijke hoogte had bereikt.

De hervormde Ruinekerk van Ammerzoden
Aan de overkant van het Kasteel Ammersoyen ligt de ruïne van de Ammerzodense kerk (ook wel genoemd: de Ruinekerk). Deze kerk was van oorsprong rooms-katholiek. Na de reformatie kwam de Ammerzodense kerk in handen van de protestanten. Zij verbouwden het koor tot kerk (1632). Na de door de Fransen gestichte brand verviel het gebouw tot een ruine. Een klein gedeelte is nog steeds in gebruik als kerk door protestantse inwoners van Ammerzoden en Wordragen. Het gebouw staat bekend om zijn akoestiek en is zeer fotogeniek. Veel bruidsparen laten hier hun trouwfoto’s maken.

De katholieke Waterstaatskerk
Terwijl de meeste dorpen in de Bommelerwaard protestants werden, bleef Ammerzoden katholiek, mede dankzij het optreden van de priesters en ondersteuning van de kasteelheer. De katholieke bewoners weken uit naar schuilkerken of schuurkerken of naar het Brabantse dorp Bokhoven. De priesters vonden onderdak op het kasteel Ammersoyen. De katholieke godsdienst was immers verboden. Toen het verbod werd opgeheven werd in 1828 een nieuwe katholieke kerk gebouwd: de Waterstaatskerk.

In 1894 werd de Waterstaatskerk uit 1828 afgebroken en werd een nieuwe katholieke kerk gebouwd, op de hoek van de Kerkstraat en de Ammerstraat: de St. Willibroduskerk. In de laatste oorlogswinter 44-45 van de tweede wereldoorlog is deze mooie neogothische katholieke kerk helaas opgeblazen. In 1953 is daarvoor een nieuwe kerk in de plaats gekomen, wederom vernoemd naar St. Willibrordus.

De zusters Clarissen keerden na de oorlog niet meer in hun klooster terug. Het kasteel werd toen door de heer Couperus een tijdje gebruikt als wasmachine- en stofzuigerfabriek (!) en kwam in 1957 in handen van de Stichting Geldersche Kasteelen die het vakkundig restaureerde in middeleeuwse stijl (zonder kloosterkapel).

Gemeente Bommelerwaard, Ammerzoden en Maasdriel
Tussen 1799 en 1801 maakte Ammerzoden een tijdje deel uit van de gemeente Bommelerwaard. Daarna vormde Ammerzoden 200 jaar lang samen met Well en de gehuchten Wordragen, Slijkwell en Wellseind een aparte gemeente. Het kasteel Ammersoyen was het gemeentehuis. Sinds 1999 hoort Ammerzoden bij de gemeente Maasdriel.

FEITEN & CIJFERS
Plaatsnaam	Ammerzoden
Eerste vermelding	11e eeuw Ambersoi, later Amersoyen of Amelroije
Herkomst naam	De naam betekent: ‘weidegebied langs een oude rivierbedding’.
Gemeente	Maasdriel (sinds 1 jan. 1999)
Aantal inwoners	3548 (1 jan. 2010)
Carnavalsnaam	Ut Malse Arckeldurp
Herkomst carnavalsnaam	familie Van 'Arckel' had Kasteel Ammersoyen in bezit en familie Van 'Malsen' het slot van Malsen te Well.
Beroemde inwoners	Pastoor Antonius Vesters (1743-1806) Motorcoureur Boet van Dulmen (1948)
Bezienswaardig	- Kasteel Ammersoyen - Rooms-kath. kerk - Ned. Herv. kerk
Foto's	Carnaval in ’t Malse Arckeldurp 2009

Ammerzoden

FEITEN & CIJFERS

Wandelroutes